Analiza sprawozdania finansowego

Konsekwencje wszystkich decyzji znajdują ostateczny wyraz w sferze finansowej.
W. Gabrusewicz

Sprawozdania finansowe sporządzane przez przedsiębiorstwa są najlepszym źródłem informacji o uzyskanych rezultatach z działalności oraz o ich kondycji majątkowo – kapitałowej. W sprawozdaniach finansowych znajdują odzwierciedlenie zaistniałe zdarzenia gospodarcze z działalności, które są transformowane na liczby ujmowane w księgach rachunkowych, stanowiących bazę danych do sporządzania sprawozdań. Sprawozdania finansowe obejmują duże zbiory liczb opisujące stany określonych kategorii ekonomicznych w ustalonym momencie lub okresie. Pojedyncze liczby zawarte w sprawozdaniu finansowym nie mają znaczenia same w sobie, nabierają go dopiero wówczas, gdy porówna się je z innymi liczbami. Porównanie to ma sens tylko wtedy, gdy zachodzą między nimi pewne powiązania. Dzięki temu dane zawarte w sprawozdaniach finansowych tworzą informacje o stanie jednostki gospodarczej i nabierają wartości użytkowej dla ich odbiorców. Sprawozdania finansowe umożliwiają przede wszystkim ocenę tego, co wydarzyło się w przedsiębiorstwie w przeszłości, a także tworzą podstawy do projekcji tego, co może się wydarzyć w przyszłości. Sprawozdania finansowe nie zapewniają jednakże ich użytkownikom wszystkich informacji potrzebnych do podejmowania ostatecznych decyzji gospodarczych. Przedstawiają one bowiem wyłącznie skutki finansowe i rezultaty działalności przedsiębiorstwa z przeszłości, oraz jedynie w bardzo ograniczonym zakresie dostarczają informacji o charakterze niefinansowym. Ponadto, pojawia się również pewna niedoskonałość informacyjna sprawozdań finansowych oraz niepełna rozpoznawalność wszystkich zjawisk ekonomicznych, przez co nie mają one jeszcze swojego rozpoznania, a co za tym idzie zapisu księgowego. Dlatego też oceniając przedsiębiorstwo na ich podstawie, należy zdawać sobie sprawę z błędów, jakie mogą zostać popełnione, a przede wszystkim uwzględnić ograniczenia oceny zjawisk finansowych. Aby informacje ze sprawozdania finansowego dostarczały różnym użytkownikom wiarygodnych i użytecznych informacji oraz były porównywalne i jednoznacznie interpretowane, rachunkowość jednostek gospodarczych powinna być prowadzona zgodnie z określonymi zasadami przewidzianymi w Ustawie o rachunkowości (art. 5 – 8), Krajowych Standardach Rachunkowości (KSR), Międzynarodowych standardach Rachunkowości (MSR), Międzynarodowych Standardach Sprawozdawczości Finansowej (MSSF).

Zasady rachunkowości:

Wiernego obrazu jednostki (z ang. true and fair view). Zgodnie z tą koncepcją rachunkowość powinna zapewnić rzetelne i jasne przedstawianie sytuacji majątkowej, finansowej oraz wyniku finansowego. Koncepcja wiernego obrazu zobowiązuje jednostki do odzwierciedlenia w sprawozdaniach finansowych wszelkich informacji, tak aby sprawozdania te ukazywały prawdziwy i rzetelny obraz działalności jednostki. Jest to podstawowy warunek wiarygodności rachunkowości jednostki gospodarczej.

Zasada kontynuacji działania podmiotu w dającej się przewidzieć przyszłości (przyszłość ta odpowiada zwykle co najmniej dwunastu miesiącom od dnia bilansowego, choć nie musi być do nich ograniczona), w nie zmniejszonym istotnie zakresie, jeżeli nie jest to niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym. Przy kontynuowaniu działalności wyceny aktywów dokonuje się po koszcie historycznym lub według wartości godziwej. W przeciwnym razie aktywa wyceniane są na poziomie możliwych do uzyskania cen sprzedaży netto.

Zasada memoriałowa, która polega na ujmowaniu w księgach rachunkowych wszystkich dotyczących danego roku obrotowego przychodów i kosztów niezależnie od terminu ich zapłaty. Podstawa memoriałowa jest stosowana do sporządzania i prezentacji elementów sprawozdania z wyjątkiem sprawozdania z przepływu środków pieniężnych.

Rysunek 1. Zasada memoriałowa i zasada kasowa – różnice

Zasada memoriałowa i zasada kasowa

Źródło: Opracowano na podstawie: Rachunkowość finansowa z uwzględnieniem MSSF, redaktor naukowy Z. Messner, PWN, Warszawa 2007, s. 484.

Zasada współmierności oznacza konieczność powiązania poniesionych kosztów z określonymi przychodami i przypisanie ich do tego samego okresu sprawozdawczego. Realizacja przejawia się zaliczeniem do aktywów danego okresu tych kosztów, które dotyczą przyszłych okresów, oraz do pasywów okresu sprawozdawczego tych kosztów, które nie zostały jeszcze poniesione, ale są związane z przychodami tego okresu. Ponadto, powstałe w danym okresie przychody przyszłych okresów są zaliczane do pasywów tego okresu.

Zasada ostrożnej wyceny związana jest z niepewnością zdarzeń i jej uwzględnieniem przy wycenie aktywów i pasywów oraz ustalaniu wyniku finansowego. Zasada ta polega na realnej wycenie składników aktywów, a także pełnym uwzględnieniu pasywów. Zatem wartość aktywów i wysokość przychodów nie może być zawyżona, a wysokość zobowiązań i kosztów nie może być zaniżona. Dlatego, przychody winny być uznane za zrealizowane wówczas, jeżeli jest to pewne, a koszty w momencie ich poniesienia. Z kolei składniki aktywów można wycenić najwyżej na poziomie ich bieżącej wartości, ustalonej według cen sprzedaży netto.

Zasada ciągłości bilansowej przez którą rozumie się stosowanie w sposób ciągły w kolejnych latach obrachunkowych, tych samych zasad, norm i reguł rachunkowości, a salda bilansu zamknięcia należy wykazywać w tej samej wysokości w bilansie otwarcia następnego roku. Zasada ta ma na celu zapewnienie porównywalności informacji prezentowanych w sprawozdaniach finansowych danej jednostki za poszczególne lata obrotowe.

Zasada równowagi bilansowej która mówi, że suma aktywów zawsze musi być równa sumie pasywów. Wynika to z faktu, że aktywa przedsiębiorstwa zawsze muszą mieć swoje źródło finansowania (pasywa bilansu). Jeżeli wartość aktywów nie jest równa wartości pasywów oznacza to, że w trakcie roku obrotowego wkradł się błąd, który należy znaleźć i poprawić.

Zasada zakazu kompensat zakłada, że nie można kompensować ze sobą wartości różnych co do rodzaju aktywów i pasywów, przychodów i kosztów związanych z nimi oraz zysków i strat nadzwyczajnych.

Zasada istotności przewiduje wyodrębnienie w rachunkowości tych operacji gospodarczych oraz aktywów i pasywów, które są ważne przy ocenie sytuacji majątkowej, finansowej, wyniku finansowego i rentowności jednostki.

Zasada wyższości treści na formą polegająca na wykazywaniu transakcji i innych zdarzeń w księgach rachunkowych zgodnie z ich treścią ekonomiczną i rzeczywistością gospodarczą, a nie tylko formą prawną.

Ponadto, do sprawozdanie finansowe powinno charakteryzować się odpowiednimi cechami jakościowymi takimi jak: zrozumiałość, użyteczność, istotność, wiarygodność, neutralność, terminowość, sprawdzalność, porównywalność, kompletność.

Zgodnie z art. 52 ustawy o rachunkowości sprawozdanie finansowe należy sporządzić nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego, natomiast skonsolidowane sprawozdanie finansowe powinno być sporządzone nie później niż w ciągu 2 miesięcy od daty obowiązującej dla sporządzania sprawozdania jednostkowego, czyli w ciągu 5 miesięcy. (…) Sprawozdanie finansowe oraz sprawozdanie z działalności jednostki sporządza się w języku polskim i w walucie polskiej. Dane liczbowe można wykazywać w zaokrągleniu do tysięcy złotych, jeżeli nie zniekształca to obrazu jednostki zawartego w sprawozdaniu finansowym oraz w sprawozdaniu z działalności. Sprawozdanie poddawane jest kontroli zewnętrznej. Służy temu przede wszystkim jego badanie przez biegłego rewidenta oraz publikowanie. Obowiązkowi badania i ogłaszania (w Dzienniku Urzędowym RP „Monitor Polski B”, a w przypadku spółdzielni w monitorze spółdzielczym) podlegają roczne sprawozdania jednostek powiązanych, w tym roczne skonsolidowane sprawozdania finansowe grup kapitałowych, a także roczne sprawozdania jednostkowe kontynuujących działalność:

  • banków, zakładów ubezpieczeń,
  • jednostek działających na podstawie przepisów o publicznym obrocie papierami wartościowymi,
  • funduszy powierniczych, inwestycyjnych, emerytalnych,
  • spółek akcyjnych, z wyjątkiem spółek akcyjnych będących na dzień bilansowy w organizacji,
  • pozostałych jednostek, które w poprzednim roku obrotowym spełniły dwa z trzech warunków:
    ………1) średnioroczne zatrudnienie wyniosło co najmniej 50 osób,
    ………2) suma aktywów bilansu w walucie polskiej co najmniej 2 500 000 euro,
    ………3) przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów, oraz operacji finansowych równowartość w walucie polskie co najmniej 5 000 000 euro
  • spółek przejmowanych i spółek nowo zawiązanych, sporządzone za rok obrotowy, w którym nastąpiło połączenie.

Po otrzymaniu opinii biegłego rewidenta roczne sprawozdanie finansowe podlega zatwierdzeniu przez organ do tego uprawniony nie później niż 6 miesięcy od dnia bilansowego, a w przypadku skonsolidowanego sprawozdania finansowego nie później niż w ciągu 8 miesięcy od dnia bilansowego. Zatwierdzenie rocznego sprawozdania finansowego oznacza ostateczne zamknięcie ksiąg rachunkowych. W ostatnim etapie kierownik jednostki jest zobowiązany złożyć zatwierdzone sprawozdanie finansowe (wraz z opinią biegłego rewidenta i odpisem uchwały organu zatwierdzającego o zatwierdzeniu sprawozdania oraz podziale wyniku finansowego) w sądzie rejestrowym w ciągu 15 dni od dnia zatwierdzenia.

Przedstawione sprawozdanie finansowe zostało dostosowane do potrzeb analitycznych. Zakresy informacji wykazywanych w każdym z jego elementów, o których mowa w art. 45 ustawy o rachunkowości, dla innych jednostek niż banki, zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji. Zmiany zostały opisane w każdym z prezentowanych elementów. Na życzenie Zamawiającego i ze względu na szczególne wymagania analityczne, autor analizy dostosowuje zakres informacji zawartych w każdym jego elemencie do potrzeb analitycznych i oczekiwań Zamawiających, by pominąć informacje drugorzędne, a skupić uwagę na najistotniejszych obszarach działalności przedsiębiorstwa. Oczywiście, w celu zwiększenia przejrzystości otrzymanych wyników można skorygować prezentację, ograniczając się wyłącznie do głównych podgrup poszczególnych składowych, lub do pozycji zawierających istotne, ze względów analitycznych dane finansowe. Każdorazowo autor prac analitycznych załącza strukturę wybranych podgrup poszczególnych elementów sprawozdania w postaci liczbowej oraz graficznej. Autor prac analitycznych bada kolejne pozycje składowych sprawozdania metodą „od ogółu do szczegółu”, stawiając każdorazowo pytanie, dlaczego? Pozwala to na pomijanie pozycji nieistotnych lub mało istotnych.

Elementy sprawozdania finansowego:

  1. Bilans …»
  2. Rachunek zysków i strat – wariant porównawczy …»
  3. Rachunek zysków i strat – wariant kalkulacyjny …»
  4. Rachunek przepływów pieniężnych …»
  5. Zestawienie zmian w kapitale własnym …»
  6. Informacja dodatkowa …»

Analityczny zakres sprawozdania:

  • średnia arytmetyczna wartość w analizowanym okresie,
  • odchylenie o podstawie łańcuchowej: Ot1 – Ot-1, Ot2 – Ot1, Ot3 – Ot2,
  • odchylenie o podstawie stałej: Otn – Ot0,
  • średnia arytmetyczna wartość odchylenia,
  • dynamika o podstawie łańcuchowej: it1 : it-1 x 100,
  • dynamika o podstawie stałej: itn : it0 x 100,
  • średnia arytmetyczna dynamika w analizowanym okresie,
  • struktura sprawozdania, dostosowana indywidualnie do sprawozdania: at1 : at0 x 100,
  • średnia arytmetyczna struktura w analizowanym okresie,
  • zmiana struktury o podstawie łańcuchowej w analizowanym okresie: at1 – at0,
  • zmiana struktury o podstawie stałej w analizowanym okresie: atn – at0.


Praktyczne zastosowanie przedstawionych obliczeń można zobaczyć w przykładowej analizie finansowej spółki „Przykład” S.A.  zobacz.

Porównywalność danych sprawozdawczych różnych przedsiębiorstw wymaga, aby dane zawarte w sprawozdaniach finansowych były ustalone według tych samych zasad. Procedura ta powinna być zachowana zarówno w odniesieniu do danych rozpatrywanych w sumach łącznych, jak i danych przeliczeniowych na jednostkę odniesienia. Porównywalność danych sprawozdawczych jest wciąż zakłócana przez ciągłe zmiany w gospodarce, najczęściej dotyczące kategorii wartościowych, takich jak ceny, taryfy i stawki. Zmiany te mogą również dotyczyć sposobów obliczenia różnych kategorii finansowych, zmiany wielkości jednostek gospodarczych, zakresu działalności, warunków organizacyjnych, asortymentu produkcji, wyposażenia technicznego itp. Wszystkie te zmiany są czynnikami zakłócającymi porównywalność danych dotyczących kształtowania się zjawisk finansowych. Porównywalność należy zachować przy wszelkiego rodzaju porównaniach, co najmniej dwóch stanów zjawisk.

Pobierz pdf

Bibliografia

Redaktor naukowy Z. Messner, Rachunkowość finansowa z uwzględnieniem MSSF, PWN, Warszawa 2007, s. 472 – 473.
2E. Nowak, Analiza sprawozdań finansowych, PWE Warszawa 2014, s. 13; 24 – 26; 43.
B. Pomykalska, P. Pomykalski, Analiza finansowa przedsiębiorstwa, PWN Warszawa 2007, s. 16.
M. Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych, PWN Warszawa 2004, s. 68 – 69.