Analiza rachunku przepływów pieniężnych

Zasada jest taka, że przy wszelkich poważniejszych decyzjach należy bezwzględnie opierać się na przepływach pieniężnych.
E. A. Helfert

„Rachunek przepływów pieniężnych sporządza się w celu prezentacji informacji o zmianach i kierunkach zmian w wartości środków pieniężnych i ich ekwiwalentów w jednostce gospodarczej w ujęciu historycznym. Informacje te są potrzebne do oceny sytuacji finansowej jednostki gospodarczej oraz do podejmowania decyzji w procesie zarządzania nią. Sprawozdanie to ma charakter dynamiczny i jest sporządzone zgodnie z zasadą kasową. Dla celu sporządzenia rachunku przepływów pieniężnych aktywa pieniężne są zdefiniowane szerzej niż dla celów bilansu. Warunkiem zaliczenia ich do środków pieniężnych jest, ażeby były płatne lub wymagalne w ciągu 3 miesięcy od dnia ich otrzymania, wystawienia nabycie lub założenia (lokaty). Wyjątek stanowią te, które są ujmowane w przepływach z działalności inwestycyjnej (lokacyjnej). W rachunku przepływów pieniężnych należy wykazać przepływy cząstkowe z trzech rodzajów działalności: operacyjnej, inwestycyjnej, finansowej. Z konstrukcji sprawozdania wynika, iż suma cząstkowych przepływów środków pieniężnych musi być zgodna z bilansową zmianą stanu środków pieniężnych. Rachunek przepływów pieniężnych można sporządzić dwoma metodami: metodą bezpośrednią, metodą pośrednią. Różnica pomiędzy wymienionymi metodami dotyczy przepływów z działalności operacyjnej. W metodzie bezpośredniej należy wykazać bezpośrednio przychody będące wpływami oraz koszty stanowiące wydatki, a następnie skumulować je w przepływy pieniężne netto (nadwyżka wpływów nad wydatkami lub wydatków nad wpływami) z działalności operacyjnej. Natomiast w metodzie pośredniej punktem wyjścia jest wynik finansowy, a więc memoriałowy z całej rocznej działalności podmiotu gospodarczego. Wynik ten poddawany jest szeregowi korekt, za pomocą których przekształca się go w „wynik kasowy” z działalności operacyjnej, a więc przepływy pieniężne netto z działalności operacyjnej” 1. Obligatoryjnie do sporządzenia rachunku przepływów pieniężnych zobowiązane są jednostki określone w art. 64 ust. 1 ustawy o rachunkowości , podlegające corocznemu badaniu, które kontynuują działalności i w poprzednim roku obrotowym, za które sporządzały sprawozdanie, spełniły co najmniej dwa z trzech poniższych warunków:

  • średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób,
  • suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiła równowartość w walucie polskiej co najmniej 2 500 000 euro,
  • przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok obrotowy stanowiły równowartość w walucie polskiej co najmniej 5 000 000 euro.

W Polsce bardziej rozpowszechniona jest metoda pośrednia, w związku z czym, przedstawiony rachunek przepływów pieniężnych jest w wersji pośredniej i został dostosowany do potrzeb analitycznych. Pełny zakresy informacji wykazywanych w rachunku przepływów pieniężnych, o którym mowa w art. 45 Ustawy o rachunkowości, dla innych jednostek niż banki, zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji jest dostępny do wglądu w załączonej Ustawie o rachunkowości (zobacz). Zamysłem autora strony było przedstawienie maksymalnie dużo informacji zawartych w rachunku, w związku z czym, prezentowany rachunek przepływów pieniężnych, został tylko w niewielkim stopniu skorygowany, lecz na życzenie Zamawiającego i ze względu na szczególne wymagania analityczne, autor dostosowuje zakres informacji zawarty w rachunku do potrzeb analitycznych i oczekiwań Zamawiającego, by pominąć informacje drugorzędne, a skupić uwagę na najistotniejszych obszarach działalności przedsiębiorstwa. Oczywiście w celu zwiększenia przejrzystości otrzymanych wyników można skorygować prezentację, ograniczając się wyłącznie do głównych podgrup rachunku, lub do pozycji zawierających istotne, ze względów analitycznych dane finansowe. Każdorazowo autor prac analitycznych załącza strukturę wybranych podgrup rachunku przepływów pieniężnych w postaci liczbowej oraz graficznej, przedstawionej na załączonym przykładowym wykresie nr 2. Autor strony analizuje kolejne pozycje rachunku metodą dedukcji (od ogółu ⇒ do szczegółu), stawiając każdorazowo pytanie: dlaczego? Pozwala to na pomijanie pozycji nieistotnych lub mało istotnych.

Każdorazowo analiza rachunku przepływów pieniężnych składa się z następujących obliczeń:

  • średnia arytmetyczna wartość w analizowanym okresie,
  • odchylenie o podstawie łańcuchowej: Ot1 – Ot-1, Ot2 – Ot1, Ot3 – Ot2,
  • odchylenie o podstawie stałej: Otn – Ot0,
  • średnia arytmetyczna wartość odchylenia,
  • dynamika o podstawie łańcuchowej: it1 : it-1 x 100,
  • dynamika o podstawie stałej: itn : it0 x 100,
  • średnia arytmetyczna dynamika w analizowanym okresie,
  • struktura sprawozdania, dostosowana indywidualnie do sprawozdania: at1 : at0 x 100,
  • średnia arytmetyczna struktura w analizowanym okresie,
  • zmiana struktury o podstawie łańcuchowej w analizowanym okresie: at1 – at0,
  • zmiana struktury o podstawie stałej w analizowanym okresie: atn – at0.


Praktyczne zastosowanie przedstawionych obliczeń można zobaczyć w przykładowej analizie finansowej spółki „Przykład” S.A. – zobacz

A. Przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej

I. Zysk (strata) netto
II. Korekty razem
1. Amortyzacja
2. Zysk (straty) z tytułu różnic kursowych
3. Odsetki i udziały w zyskach (dywidendy)
4. Zysk (strata) z działalności inwestycyjnej
5. Zmiana stanu rezerw
6. Zmiana stanu zapasów
7. Zmiana stanu należności
8. Zmiana stanu zobowiązań krótkoterminowych (z wyjątkiem pożyczek i kredytów)
9. Zmiana stanu rozliczeń międzyokresowych
10. Inne korekty
III. Przepływy pieniężne netto z działalności operacyjnej

B. Przepływy środków pieniężnych z działalności inwestycyjnej

I. Wpływy
1. Sprzedaż rzeczowych aktywów trwałych i wartości niematerialnych
2. Sprzedaż inwestycji w nieruchomości
3. Sprzedaż aktywów finansowych
4. Inne wpływy inwestycyjne
II. Wydatki
1. Nabycie rzeczowych aktywów trwałych i wartości niematerialnych
2. Inwestycje w nieruchomości oraz wartości niematerialne i prawne
3. Nabycie aktywów finansowych
4. Inne wydatki inwestycyjne
III. Przepływy pieniężne netto z działalności inwestycyjnej

C. Przepływy środków pieniężnych z działalności finansowej

I. Wpływy
1. Netto z wydania udziałów (emisji akcji) i innych instrumentów kapitałowych oraz dopłat do kapitału
2. Wpływy z tytułu kredytów i pożyczek
3. Emisja dłużnych papierów wartościowych
4. Inne wpływy finansowe
II. Wydatki
1. Nabycie udziałów (akcji) własnych
2. Dywidendy i inne wypłaty na rzecz właścicieli
3. Inne, niż wypłaty na rzecz właścicieli, wydatki z tytułu podziału zysku
4. Spłaty kredytów i pożyczek
5. Wykup dłużnych papierów wartościowych
6. Z tytułu innych zobowiązań finansowych
7. Spłata zobowiązań z tytułu leasingu finansowego
8. Odsetki zapłacone
9. Inne wydatki finansowe
III. Przepływy pieniężne netto z działalności finansowej

D. Przepływy pieniężne netto razem

E. Bilansowa zmiana stanu środków pieniężnych
……– Zmiana stanu środków pieniężnych z tytułu różnic kursowych
F. Środki pieniężne na początek okresu
G. Środki pieniężne na koniec okresu

Bibliografia

1 Opracowano na podstawie: Redaktor naukowy Z. Messner, Rachunkowość finansowa z uwzględnieniem MSSF, PWN, Warszawa 2007, s.483 – 486.