Kapitał obrotowy netto

Długofalowym celem zarządzania kapitałem obrotowym netto powinno być maksymalizowanie korzyści osiąganych przez właścicieli przedsiębiorstwa.

Zarządzanie kapitałem obrotowym netto należy do jednego z ważniejszych obszarów decyzji finansowych, które mają służyć maksymalizacji sprzedaży oraz utrzymywaniu optymalnego poziomu płynności finansowej. Sprawne zarządzanie kapitałem obrotowym netto powinno:

  • zmierzać do optymalizacji wielkości i struktury aktywów bieżących z punku widzenia minimalizacji kosztów utrzymania tych aktywów,
  • prowadzić do kształtowania struktury źródeł finansowania tych aktywów, sprzyjającej minimalizacji kosztów ich finansowania, a tym samym maksymalizacji zysku przedsiębiorstwa [1].

1. Kapitał obrotowy netto

Zwany jest również kapitałem pracującym (z ang.: working capital). W najszerszym ujęciu jest równoznaczny z aktywami obrotowymi przedsiębiorstwa. Tak określony kapitał obrotowy jest nazywany kapitałem obrotowym brutto. Natomiast kapitał obrotowy netto stanowi wartość aktywów bieżących pomniejszoną o pasywa bieżące. Jest to zatem kapitał finansujący tylko tę część aktywów bieżących, która nie została sfinansowana pasywami bieżącymi. Pojęcia kapitału obrotowego brutto i netto nie są tożsame z pojęciem kapitału, tworzącego element pasywów jednostki gospodarczej. Kapitał obrotowy netto stanowi część aktywów bieżących, które mogą być zaangażowane w bieżącą działalność przedsiębiorstwa. Kapitał ten pełni funkcję płynnej rezerwy, która może być przeznaczona na zaspokojenie zapotrzebowania na środki niezbędne do zapewnienia płynności bieżącej działalności przedsiębiorstwa [2].

Kapitał obrotowy netto może być wyliczony w ujęciu kapitałowym, jako różnica kapitału stałego (kapitału własnego i długoterminowego obcego) i majątku długookresowego, służąca do finansowania bieżącej działalności przedsiębiorstwa:

kapitał stały [minus] aktywa stałe

Oraz w ujęciu majątkowym, jako różnica pomiędzy aktywami i pasywami bieżącymi:

aktywa bieżące [minus] pasywa bieżące

Wyliczony w takiej konstrukcji może być odczytany, jako nadwyżka majątku bieżącego nad zobowiązaniami bieżącymi. Kapitał obrotowy netto stanowi swoisty bufor bezpieczeństwa, ułatwiający zachowanie płynności finansowej przedsiębiorstwa. Jest wykorzystywany w celu zmniejszenia ryzyka wynikającego z finansowania środków obrotowych.

Schemat 1. Kapitał obrotowy netto

Kapitał obrotowy netto

Opracowano na podstawie: E. Nowak, Analiza sprawozdań finansowych, PWE, Warszawa 2014, s. 229.

Wysokość kapitału obrotowego netto powinna zaspokajać jego zapotrzebowanie przedstawione w punkcie 2. Ostatecznie o jego wysokości bardziej lub mniej świadomie decyduje zarząd przedsiębiorstwa, poprzez przyjętą politykę finansowania działalności bieżącej. Źródłem kapitału obrotowego netto (patrz schemat nr 2) może być kapitał długoterminowy niezwiązany z finansowaniem majątku długookresowego:

  • kapitał własny,
  • długoterminowe pożyczki i kredyty bankowe,
  • inne zobowiązania długoterminowe.

Schemat 2. Źródła pochodzenia kapitału obrotowego netto

Opracowanie własne na podstawie: Zarządzanie płynnością finansową w przedsiębiorstwie, M. Sierpińska, D. Wędzki, PWN, Warszawa 1997, s. 104.

Z analizy schematu nr 2 widać, że:

  1. Kapitał obrotowy netto jest w pełni finansowany z kapitałów własnych.
  2. Kapitał obrotowy netto jest częściowo finansowany ze zobowiązań długoterminowych i częściowo z kapitałów własnych.
  3. Całość kapitału obrotowego netto jest finansowana ze zobowiązań długoterminowych.
  4. Część kapitału obrotowego netto jest finansowana ze zobowiązań długoterminowych i część ze zobowiązań bieżących, co oznacza częściowe braki kapitału obrotowego netto w relacji do ewentualnego zapotrzebowania.
  5. Ujemna wartość kapitału obrotowego netto. Całość aktywów bieżących finansowana jest ze zobowiązań bieżących, a to oznacza, że w przedsiębiorstwie nie występuje kapitał obrotowy netto.

2. Zapotrzebowanie na kapitał obrotowy netto:

aktywa bieżące [minus] inwestycje krótkoterminowe [minus] zobowiązania bieżące nieoprocentowane

Zapotrzebowanie na kapitał obrotowy netto (kapitał pracujący), odpowiada tej części bieżących potrzeb finansowych przedsiębiorstwa, które wynikają z bieżącej działalności operacyjnej i nie zostały pokryte przez bieżące zobowiązania – bez kredytów krótkoterminowych. Zapotrzebowanie to zostało wyliczone, jako część aktywów bieżących, po odjęciu inwestycji krótkoterminowych i zobowiązań bieżących nieoprocentowanych.
Do zobowiązań bieżących nieoprocentowanych zostały zaliczone:

  • zobowiązania krótkoterminowe wobec jednostek powiązanych i pozostałych z tytułu dostaw i usług w okresie wymagalności do 12 miesięcy,
  • inne zobowiązania krótkoterminowe wobec jednostek powiązanych,
  • inne zobowiązania finansowe wobec jednostek pozostałych,
  • zobowiązania wekslowe,
  • z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych,
  • z tytułu wynagrodzeń,
  • inne zobowiązania wobec jednostek pozostałych,
  • fundusze specjalne.

Wysokość zapotrzebowania na kapitał obrotowy netto (ZKON) będzie znacznie zróżnicowana w zależności od długości cyklu kasowego (konwersji gotówki), uwalniającego płynne środki zamrożone w zapasach i należnościach. W związku z czym, w praktyce będą występować różne sytuacje dotyczące zapotrzebowania na kapitał obrotowy netto (KON):

  1. Zapotrzebowanie równe kapitałowi obrotowemu netto (KON = ZKON).
  2. Zapotrzebowanie większe od kapitału obrotowego netto (KON < ZKON).
  3. Zapotrzebowanie mniejsze od kapitału obrotowego netto (KON > ZKON) [3].

Schemat 3. Zapotrzebowanie na kapitał obrotowy netto

Zapotrzebowanie na kapitał obrotowy netto

Opracowano na podstawie: Zarządzanie płynnością finansową w przedsiębiorstwie, M. Sierpińska, D. Wędzki, PWN, Warszawa 1997, s. 86 – 89.

3. Wskaźnik pokrycia zapotrzebowania na kapitał obrotowy netto:

kapitał obrotowy netto
—————————————————————————- x 100
zapotrzebowanie na kapitał obrotowy netto

Jeżeli wysokość kapitału obrotowego netto pokrywa w pełni zapotrzebowanie na kapitał obrotowy netto, to wartość tego wskaźnika jest większa od 100%. W przeciwnym razie, wartość tego wskaźnika jest mniejsza od 100% i oznacza to niedobór kapitału obrotowego netto. Wskaźnik ten charakteryzuje się wysoką dynamiką zmian w czasie i wyznacza strategię finansowania majątku bieżącego. Wyższe dodatnie odstępstwa od poziomu 100% oznaczają strategię konserwatywną, ujemne agresywną, a poziom w okolicach 100% oznacza strategię umiarkowaną.

4. Nadwyżka kapitału obrotowego netto:

kapitał obrotowy netto [minus] zapotrzebowanie na kapitał obrotowy netto

Wskaźnik ten przedstawia wartościowe ujęcie zaspokojenia zapotrzebowania na kapitał obrotowy netto. Dodatnia wartość tego wskaźnika (o ile występuje) informuje o stopniu zabezpieczenia finansowego bieżącej działalności bieżącej i konserwatywnej strategii finansowania działalności bieżącej. W przeciwnym razie, informuje o braku nadwyżki kapitału obrotowego netto i pojawia się w niedoborze przedstawionym w pozycji 5.

5. Niedobór kapitału obrotowego netto:

zapotrzebowanie na kapitał obrotowy netto [minus] kapitał obrotowy netto

Niedobór kapitału obrotowego netto jest różnicą pomiędzy wartością zapotrzebowania na kapitał obrotowy netto i kapitałem obrotowym netto. Zgłaszane zapotrzebowanie na kapitał obrotowy netto informuje o niedoborze kapitału obrotowego netto i agresywnej strategii finansowania działalności bieżącej. Brakująca część niedoboru kapitału obrotowego netto może być zaspokojona ze środków pieniężnych, lub z kredytów krótkoterminowych.

6. Środki pieniężne i inne aktywa pieniężne:

Bilans .B.III.c

Wartość środków pieniężnych i innych aktywów pieniężnych pobrana z bilansu przedsiębiorstwa.

7. Stopień pokrycia zapotrzebowania na kapitał obrotowy netto przez środki pieniężne:

niedobór kapitału obrotowego netto + środki pieniężne i inne aktywa pieniężne

Wartość wskaźnika przekraczająca zero informuje o ilości dni, które są zabezpieczone przez środki pieniężne i inne aktywa pieniężne. W przeciwnym razie, wartość tego wskaźnika wynosi zero i oznacza, że całe zapotrzebowanie na kapitał obrotowy netto zostało zaspokojone przez wartość kapitału obrotowego netto. Jeżeli zapotrzebowanie na kapitał obrotowy netto (wskaźnik nr 1) zgłasza zapotrzebowanie w wysokości przekraczającej stan tego kapitału, przedstawionego we wskaźniku nr 2, wówczas niezaspokojoną wartość pokrywa się ze środków pieniężnych i innych aktywów pieniężnych (wskaźnik nr 6). Jeżeli zapotrzebowanie to wciąż jest niezaspokojone, wówczas przedsiębiorstwo zmuszone jest do zaciągnięcia kredytów krótkoterminowych, w celu zaspokojenia zapotrzebowania na kapitał obrotowy netto i pojawia się pozostały niedobór kapitału obrotowego netto w pozycji nr 8.

8. Pozostały niedobór kapitału obrotowego netto w zł:

niedobór kapitału obrotowego netto [minus] stopień pokrycia przez środki pieniężne

Pozostały niedobór kapitału obrotowego netto jest różnicą pomiędzy zgłaszanym niedoborem i dostępnymi środkami pieniężnymi. Oznacza to, że przedsiębiorstwo jest zmuszone zaspokoić zgłaszane zapotrzebowanie na kapitał obrotowy netto z innych źródeł (np. z kredytów krótkoterminowych).

Na schemacie nr 4 przedstawiono trzy możliwe warianty zarządzania finansowaniem aktywów bieżących.

Schemat 4. Strategie finansowania aktywów bieżących

Strategie finansowania aktywów bieżących

Opracowano na podstawie: J. Czekaj, Z. Dresler, Zarządzanie finansami przedsiębiorstw – Podstawy teorii, PWN, Warszawa 2002, s. 160.

Strategia konserwatywna polega na finansowaniu majątku obrotowego netto (aktywów bieżących) za wykorzystaniem stałych źródeł finansowania (kapitału stałego) – nawet w okresach pozasezonowych. W konsekwencji oznacza to, wyższe koszty obsługi tego kapitału i w efekcie niższy poziom zysku. Przedsiębiorstwa utrzymujące wysoki poziom kapitałów stałych charakteryzują się wysokim stopniem bezpieczeństwa płynności finansowej, co w konsekwencji rzutuje na niższy poziom rentowności.

Strategia agresywna jest przeciwieństwem strategi konserwatywnej. W tym wypadku tylko niewielka część aktywów bieżących jest finansowana z kapitałów stałych, lub całość aktywów bieżących jest finansowana ze zobowiązań bieżących i kredytów krótkoterminowych (nie występuje kapitał obrotowy netto, lub występuję w niewystarczającej ilości). Strategia agresywna ta charakteryzuje się stosunkowo niskimi kosztami finansowania majątku, lecz obarczona jest wyższym ryzykiem utraty płynności finansowej.

Strategia umiarkowana wyróżnia się pośrednim utrzymywaniem kapitału obrotowego netto. Oznacza to, że aktywa bieżące są tylko częściowo finansowane z kapitału stałego, a w okresach sezonowych przedsiębiorstwo wykorzystuje bieżące zobowiązania, lub kredyty krótkoterminowe w celu wsparcia finansowania aktywów bieżących. W konsekwencji oznacza to, że poziom płynności finansowej podlega wahaniom w zależności okresu. W sezonie poziom płynności finansowej będzie niższy, a w okresach pozasezonowych wyższy. W ślad z tym koszty finansowania kapitałów będą wzrastały, bądź malały, podobnie jak ryzyko.

Nie ulega wątpliwości, że dobór strategi finansowania aktywów bieżących będzie leżał w indywidualnej kwestii każdego właściciela przedsiębiorstwa i jego awersji do ryzyka. Wraz ze wzrostem ryzyka będzie wzrastał zysk i odwrotnie. Drugą kluczową kwestią będzie specyfika branży w której działa dane przedsiębiorstwo i specyfika jego działalności. Oznacza to, bardzo indywidualny dobór strategi finansowania działalności bieżącej.

Pobierz pdf

Bibliografia

[1] Zob. M. Sierpińska, D. Wędzki, Zarządzanie płynnością finansową w przedsiębiorstwie, PWN Warszawa 1997, s. 91.
[2] Zob. E. Nowak, Analiza sprawozdań finansowych, PWE, Warszawa 2014, s. 228 – 229.
[3] Zob. M. Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych, PWN, Warszawa 2004, s. 82.