Istota przychodów

Przychody ze sprzedaży stanowią podstawowy miernik dokonań przedsiębiorstwa w stosunkach z otoczeniem.
W. Gabrusewicz

Do powstania przychodów niezbędny jest klient wyrażający chęć zakupu produktów, towarów, usług. Sprzedaż jest więc dwustronną transakcją handlową odbywającą się na rynku, gdzie spotykają się dwaj partnerzy tej transakcji, tj. sprzedający i kupujący. Przychody są więc, w przeciwieństwie do kosztów kategorią zewnętrzną względem przedsiębiorstwa [1]. Przez przychody i zyski rozumie się (art. 3 pkt 30 ustawy o rachunkowości) „uprawdopodobnione powstanie w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych, o wiarygodnie określonej wartości, w formie zwiększenia wartości aktywów, albo zmniejszenia wartości zobowiązań, które doprowadzą do wzrostu kapitału własnego lub zmniejszenia jego niedoboru w inny sposób niż wniesienie środków przez udziałowców lub właścicieli”. Najważniejszą kategorią przychodów osiąganych przez jednostkę gospodarczą są przychody ze sprzedaży składników aktywów oraz świadczonych usług. Przychodem ze sprzedaży jest więc kwota uzyskana lub należna od odbiorcy z tytułu dokonanej sprzedaży składników aktywów jednostki oraz z tytułu świadczonych usług, pomniejszona o należny podatek od towarów i usług. Do przychodów ze sprzedaży zalicza się nie tylko kwoty, które w danym okresie sprawozdawczym zostały przez jednostkę otrzymane, lecz także kwoty, które jeszcze nie zostały faktycznie otrzymane, a należność z tytułu sprzedaży powstała w okresie sprawozdawczym [3]. Dopóki przedsiębiorstwo nie osiągnie przychodów, posiada wyłącznie koszty, które muszą zostać pokryte. W gospodarce wolnorynkowej opartej na zasadach konkurencji nie produkcja rozstrzyga o powodzeniu przedsiębiorstwa, lecz sprzedaż produktów, towarów i usług. Sprzedaż określa więc tożsamość przedsiębiorstwa, a jej rozmiary są jednym z najważniejszych wykładników sukcesu handlowego i finansowego przedsiębiorstwa [1].

Analiza przychodów

Analiza przychodów obejmuje wszystkie trzy poziomy działalności przedsiębiorstwa, z których najważniejszym jest poziom podstawowej działalności operacyjnej – sprzedaży. Czyli ten, do którego przedsiębiorstwo zostało powołane i który powinien stanowić motor napędowy całej działalności przedsiębiorstwa. W przeciwnym razie, może to oznaczać kłopoty przedsiębiorstwa z realizowaniem statutowych zadań podstawowej działalności operacyjnej.

  1. Poziom podstawowej działalności operacyjnej (przychody ze sprzedaży – pion operacyjny).
  2. Poziom pozostałej działalności operacyjnej (pozostałe przychody – pion operacyjny).
  3. Poziom działalności finansowej (przychody finansowe – pion finansowy).

1. Przychody ze sprzedaży

Najważniejszym poziomem z całego obszaru działalności przedsiębiorstwa jest poziom sprzedaży w obszarze podstawowej działalności operacyjnej. W skład którego wchodzą przychody ze sprzedaży składników rzeczowych aktywów obrotowych i usług (wyrobów gotowych, półproduktów, usług robót, towarów i materiałów. Przychody ze sprzedaży kształtowane są pod wpływem różnorodnych czynników, zarówno niezależnych od przedsiębiorstwa, jak i takich, na które ma ono istotny wpływ. Przychody ze sprzedaży są więc wynikową nie tylko ilości sprzedanej produkcji, struktury asortymentowej, jakości i nowoczesności tej produkcji oraz cen realizacji, ale również  warunków sprzedaży. Warunki te obejmują przede wszystkim sposoby i terminy oraz formy płatności faktur, karne odsetki, opusty cenowe i zabezpieczenia wierzytelności [2]. MSR-18 (Międzynarodowe Standardy Rachunkowości) określa szereg warunków uznawania przychodów ze sprzedaży produktów i towarów (dóbr) zgodnie z którymi przychody te ujmuje się, jeżeli spełnione zostały następujące warunki:

  1. Jednostka przekazała nabywcy znaczące ryzyko i korzyści wynikające z praw własności do dóbr.
  2. Jednostka przestaje być trwale zaangażowana w zarządzanie sprzedanymi dobrami w stopniu, w jakim
    zazwyczaj funkcję taką realizuje się wobec dóbr, do których ma się prawo własności, ani też nie sprawuje nad
    nimi efektywnej kontroli.
  3. Kwotę przychodów można wycenić w wiarygodny sposób;
  4. Istnieje prawdopodobieństwo, że jednostka uzyska korzyści ekonomiczne z tytułu przeprowadzonej
    transakcji.
  5. Koszty poniesione oraz te, które zostaną poniesione przez jednostkę gospodarczą w związku z transakcją,
    można wycenić w wiarygodny sposób.

Na schemacie 3 przedstawiono 3 warianty relacji występujących pomiędzy przychodami i kosztami.

Schemat 3. Warianty relacji pomiędzy przychodami i kosztami

Źródło: Opracowano na podstawie: W. Gabrusewicz, Analiza finansowa przedsiębiorstwa – Teoria i zastosowanie, PWE, Warszawa 2014, s. 270.

Z analizy tego schematu widać dwie opcje korzystną (linia ciągła) i niekorzystną (linia przerywana):

  1. Linia ciągła reprezentująca korzystne opcje, gdzie w każdym z przedstawionych wariantów zostanie wypracowany zysk. W pierwszym wariancie poziom kosztów nie ulega zmianie, lecz wzrasta wielkość przychodów. W wariancie drugim następuje jednoczesny wzrost zarówno kosztów jak i przychodów. Z tą jednak różnicą, że wzrost wartości przychodów jest wyższy od wzrostu wartości kosztów. W wariancie trzecim poziom przychodów pozostaje niezmienny, jednakże wysokość kosztów zmniejsza się. W konsekwencji założony cel zostanie osiągnięty różnymi ścieżkami.
  2. Linia przerywana, gdzie zachodzą takie same zależności tylko odwrotnej konfiguracji, tj. w miejscu przychodów znajdują się koszty i odwrotnie. Wówczas otrzymany schemat będzie reprezentował niekorzystne relacje pomiędzy przychodami i kosztami i w każdym z przedstawionych wariantów wyjdzie strata.

Punktem wyjściowym analizy przychodów ze sprzedaży jest analiza kształtowania się wielkości przychodów w rozpatrywanym okresie, ustalenie zmian w stosunku do okresów poprzednich oraz określenie czynników determinujących te zmiany [3] (zakres wstępnej analizy przychodów ze sprzedaży).

2. Pozostałe przychody operacyjne

Zgodnie z art. 3 pkt 32 ustawy o rachunkowości przez pozostałe przychody operacyjne rozumie się przychody związane pośrednio z działalnością operacyjną jednostki. Ich związek z tą działalnością jest nieregularny. W szczególności są to przychody związane:
  • nadwyżki aktywów trwałych i obrotowych ujawnione w trakcie inwentaryzacji,
  • przychody ze sprzedaży rzeczowych aktywów trwałych, wartości niematerialnych i prawnych,
  • rozwiązanie rezerwy tworzonej w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych,
  • wpływ kar, odszkodowań, grzywien (z wyjątkiem traktowanych jako przychody finansowe),
  • odpisanie zobowiązań przedawnionych, umorzonych, nieściągalnych,
  • przywrócenie utraconej wartości należności,  środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych,
  • odpisanie ujemnej wartości firmy,
  • otrzymanie dotacji na inne cele niż budowa środków trwałych lub prace rozwojowe [4].

3. Przychody finansowe

Przychody finansowe są to przychody osiągane przez jednostkę z tytułu dokonywanych przez nią operacji finansowych takich jak:

  • przychody ze sprzedaży inwestycji,
  • odsetki od środków zgromadzonych na rachunkach bankowych,
  • dyskonto weksla obcego,
  • dodatnie różnice kursowe,
  • otrzymane odsetki od udzielonych pożyczek (lub zarachowane),
  • odsetki od obligacji obcych,
  • przychody z tytułu udziałów w obcych podmiotach (dywidendy),
  • odsetki od lokat terminowych,
  • otrzymane odsetki karne (lub naliczone),
  • wartość wniesionego aportu (inwestycje, należności) według wyceny w umowie spółki [4],
  • odpisy aktualizujące (zwiększenie) wartość aktywów finansowych,
  • rozwiązanie rezerwy utworzonej w ciężar kosztów finansowych na przewidywane zobowiązania z tytułu operacji finansowych [3].

Zakres wstępnej analizy przychodów z działalności …»

Pogłębieniem i uzupełnieniem wstępnej analizy przychodów ze sprzedaży jest zespół wskaźników produktywności zasobów …»

Bibliografia

[1] Zob. Zob. W. Gabrusewicz, Analiza finansowa przedsiębiorstwa – Teoria i zastosowanie, PWE, Warszawa 2014, s. 181.
[2] Zob. M. Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych, PWN, Warszawa 2004, s. 222.
[3] Zob. E. Nowak, Analiza sprawozdań finansowych, PWE, Warszawa 2014, s. 126-128.
[4] Rachunkowość finansowa z uwzględnieniem MSSF, redaktor naukowy Z. Messner, PWN, Warszawa 2007, s. 419.